VAT jest podatkiem pośrednim, który budzi chyba najwięcej kontrowersji od czasu kiedy został wprowadzony w Polsce – to znaczy od pierwszej połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Nie bez przyczyny. Jest to narzędzie, które pozwala państwu opodatkować ten sam produkt wielokrotnie, na różnych etapach jego produkcji i dystrybucji. Czym jest podatek VAT i skąd się on u nas wziął?

Na czym polega VAT i jaka jest jego historia?

VAT jest podatkiem pośrednim, który dotyczy nie konkretnych towarów i usług, ale transakcji ich kupna i sprzedaży. Opodatkowana jest więc sama transakcja, aczkolwiek wysokość samego podatku zależna jest od jej przedmiotu. Podatek ten odprowadzany jest od każdej transakcji jednokrotnie, aczkolwiek może być płacony przez dowolną z jej stron, musi być ona jednak prawnie zarejestrowana jako płatnik VAT. W momencie jednak kiedy dane dobro trafia w ręce ostatecznego odbiorcy, czyli konsumenta, konieczność jego opłacenia leży po stronie sprzedawcy. Całkowity koszt podatku VAT (a także wszystkich wcześniejszych podatków VAT opłacanych za dany towar na innych etapach jego produkcji i dystrybucji) spada na konsumenta. Można to wyjaśnić na następującym przykładzie: Producent, aby wykonać dane dobro musi zakupić niezbędne do tego surowce. Ich sprzedawca opłaca VAT, którego wysokość wlicza jednak w cenę. Producent towaru sprzedaje go dystrybutorowi, a w tym momencie również musi zapłacić VAT., Wlicza więc w cenę towaru zarówno VAT, którego koszt poniósł wcześniej, jak i VAT z nowej transakcji. Im więcej pośredników, zanim towar trafi, tym faktyczna wysokość opłaconego podatku VAT będzie większa, a każdy z nich będzie obciążał jego kosztami kolejnych kupców. Całość podatku płaci więc konsument, a kwota odprowadzona do Skarbu Państwa znacznie przekracza wartość podatku widniejącą na paragonie.

VAT i inne podatki pośrednie

W grupie podatków, jaką są podatki pośrednie – mówi Pwc, VAT jest więc jedynym podatkiem wielofazowym. Podatek ten pojawił się w Polsce w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku. Ostatnie duże zmiany, które były w nim wprowadzane pochodzą z roku 2004, kiedy to Polska wstępowała do Unii Europejskiej i konieczne było ujednolicenie zasad opodatkowania.